KOMPRESÖR NEDİR VE ÇEŞİTLERİ NELERDİR ?

Atmosferden aldığı havayı sıkıştırarak basıncını arttıran makinelere hava kompresörü denir. Kompresörler, hava basıncını arttırmakta kullanılan yöntem bakımından pozitif deplasmanlı ve dinamik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Pozitif deplasmanlı kompresörler, havanın belli bir hacim içinde sıkıştırılmasıyla basıncın arttırılması ilkesine dayanır. Bu sıkıştırma, silindir içinde pistonun yer değiştirmesiyle ya da çeşitli şekillerdeki gövde ve içindeki rotor veya rotorların dönmesiyle gerçekleşir. Bu gruptaki kompresörler piston, silindir, rotor ve gövde şekillerine veya adetlerine göre çeşitlere ayrılmaktadır.

Dinamik kompresörler ise havanın türbinler yardımıyla yüksek hızlara getirilmesi ve daha sonra hızının düşürülerek basınç elde edilmesi prensibiyle çalışır.

Genel olarak işletmelerde pozitif deplasmanlı kompresörler kullanılmaktadır. Çok yüksek (yaklaşık 50-60 m³/dk ve üstü) ve sabit hava debisi ihtiyaçlarında ise dinamik kompresörler tercih edilmektedir.

İşletmelerin çoğunda çeşitli tiplerde pozitif deplasmanlı kompresörler bulunmaktadır. Bunların çoğu yakın zamana kadar pistonlu tip kompresörlerdi. Fakat pistonlu kompresörler hem gürültülü çalışırlar hem de yüksek hava debisi üretebilmesi için çok büyük boyutlarda imal edilmesi gerekmektedir. Gelişen teknolojiyle birlikte hem kompresörün verimi açısından hem de çalışma prensibi açısından vidalı kompresörler daha çok tercih edilmiş ve yaygınlaşmıştır.

Vidalı kompresörlerin kullanımı daha kolay, bakım maliyetleri daha ucuz olup verimleri pistonlu kompresörler göre daha yüksektir. Ayrıca vidalı kompresörlerde üretilen havanın kalitesi, pistonlu kompresörlere göre daha yüksektir (havanın sıcaklığı ve içinde bulunan partikül miktarına göre).

VİDALI KOMPRESÖR NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR ?

Vidalı kompresör basınçlı hava üretmek için birbirine geçmiş rotor çiftinin kullanıldığı pozitif yer değiştirmeli makinedir. Rotorlar bir mil üzerindeki helisel loblardan oluşur. Rotorların biri erkek rotor olarak adlandırılır ve onun helisleri dolgun yuvarlak çıkıntılardan/loblardan oluşur. Diğer rotor dişi rotor olarak adlandırılır ve erkek rotorun loblarına karşılık gelen yivleri/yuvaları vardır. Tahrik elemanı sayesinde motorun hareketi vida grubuna aktarılır ve rotor çiftinin dönmesiyle emiş kısmında vakum oluşur. Vakum sayesinde ortamdan emilen hava emiş kısmında bulunan filtrede temizlendikten sonra vida grubunun içindeki boşluklara girer ve çıkış kısmına doğru ilerler. Havanın girişteki hacmi çıkışa doğru azaldığından havanın basıncı artar.

Havanın sıkışmasıyla birlikte basıncı arttığı gibi sıcaklığı da artar. Oluşan bu ısıyı almak için vida grubuna yağ püskürtülür (yağ enjeksiyonlu vidalı kompresörlerde). Yağın diğer görevleri ise rotorların ve gövdenin üzerinde film tabakası oluşturarak havanın geri kaçmasını önler (sızdırmazlık sağlar) ve çalışan aksamları yağlayarak metal-metal sürtünmesinin önüne geçer.

Vida grubundan çıkan basınçlı hava-yağ karışımı separatör tankına gider ve burada basınçlı hava yağdan hem mekanik olarak tankın içinde ayrışır hem de ayırıcı filtreden geçerek minimum basınç valfine geçer. Yağdan arındırılmış hava buradan radyatöre gider (hava soğutmalı kompresörlerde) ve orada soğuyarak sisteme gönderilir.

Separatör tankında ayrışan yağ ise belli bir sıcaklığa kadar direkt olarak yağ filtresinden geçerek vida grubuna geri döner. Termostatik valf sayesinde belli bir sıcaklık aşılınca yağ bu sefer radyatöre gönderilir ve orada soğuyarak tekrar yağ filtresinden geçerek vida grubuna gönderilir ve çevrim tamamlanmış olur.

Sistemin çalışması, otomasyonu ve emniyeti; kompresöre eklenen elektrik panosu, kontrol paneli ve gerekli diğer ekipmanlar sayesinde gerçekleştirilir.

PİSTONLU KOMPRESÖRLERİN SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR..

Basınçlı hava birçok avantajlara sahip ve yüksek maliyetli bir güç kaynağıdır. Basınçlı havanın maliyeti elektrik fiyatlarından birkaç kat daha fazla olduğundan basınçlı hava pahalı bir güç kaynağıdır. Bu nedenle basınçlı havanın ekonomik olarak kullanılması, uygun bir kompresörün seçilmesi ve arızasız sürekli çalışması işletmeniz için, elektrik enerjisi kadar önemli bir enerji kaynağıdır.

Bu nedenle kompresör seçiminde

• İşletme basıncı
• Hava miktarı
• Kompresör tipi
• Özgül güç tüketimi
• Yüksüz güç tüketimi
• Temiz (yağsız) basınçlı hava gibi faktörlere dikkat edilmelidir.
• İşletmenin ihtiyacından yüksek değerlerde basınçlı kompresör seçmek paranızı çöpe atmaktır.  

  Yetersiz hava miktarı veya en az 2 yıllık büyüme kapasitesini öngörmeden seçilen hava miktarı 2. bir kompresör almaya ya da kapasitenin çok çok üzerinde büyük bir kompresör almak da yüksek yatırım maliyetlerine neden olur.  

  Hava miktarı yaklaşık olarak 1 m3/dk ve altında, 15 bar basınca kadar, sürekli hava ihtiyacı olmayan işletmeler için pistonlu tip kompresör uygundur.  

  Hava miktarı 1 m3/dk üzerinde 14 bar basınca kadar ve sürekli hava ihtiyacı olan işletmeler için vidalı tip hava kompresörleri daha ekonomiktir.  

  Çok yüksek basınçlarda çok kademeli pistonlu, çok yüksek hava miktarlarında dinamik kompresörler uygundur.

  1 m3/dk havayı istenen basınca çıkarabilmek için kompresör tarafından ihtiyaç duyulan güce  (KW) özgül güç tüketimi denir. En düşük özgül güç tüketimine (KW/m3/dk) sahip kompresör seçmekle elektrik enerjisi tüketimi ve işletme maliyetleri önemli ölçüde azaltılabilir.

  Kaliteli bir kompresör muhakkak ki biraz daha pahalıya satın alınacaktır. Ancak kullanım süresi içersinde; en düşük elektrik enerjisi ile en verimli havayı elde ederek, sık sık istenmeyen arızalar ile karşılaşmayarak yerinde ve zamanında servis ihtiyacına cevap alarak, yapılan fazla harcamayı kısa sürede fazlasıyla geri alabilirsiniz. Unutulmaması gerekir ki basınçlı havası kesilen bir işletme elektrik enerjisi kesilmiş gibi sayılabilir.

  Aynı şekilde kompresör boşta (yüksüz) çalışırken de en az güç tüketilmelidir.  

  Bazı basınçlı hava uygulamaları için hiç yağ istenmez. Bu durumda yağsız çalışan pistonlu veya yağsız vidalı tip kompresörler kullanılması zorunludur.  

  Yukarıda anlatılan özellikler dışında pistonlu kompresör seçerken dikkat edilmesi gereken hususlar (özellikle devamlı ve sürekli kullanılacak endüstri tipi kompresörler için):

  • Silindirlerin ve gövdenin pik dökümden ve yüzey gerilimlerinin alınmış

  • Krank millerinin yekpare ve sfero döküm ve de gövdeye çift taraftan rulmanlarla yataklandırılmış

  • Krank mili, biyel kollarının bağlantısında iğneli rulman kullanılmış

  • Çift kademelilerde piston pernosu, biyel yatak kullanılmış
  • Endüstriyel tip yüksek verimli halkalı subaplar kullanılmış
  • Yüksek verimli, markalı elektrik malzemeleri ve elektrik motoru kullanılmış
  • CE belgeli tank kullanılmış
  • Düşük devirli, sessiz, yüksek verimli, uzun ömürlü, güvenli, bol yedek parçalı kompresör tercih etmeniz durumunda seçimi kendiniz için değil geleceğiniz için yapmış olursunuz.

VİDALI KOMPRESÖRLERİN SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR..

Basınçlı hava birçok avantajlara sahip ve yüksek maliyetli bir güç kaynağıdır. Basınçlı havanın maliyeti elektrik fiyatlarından birkaç kat daha fazla olduğundan basınçlı hava pahalı bir güç kaynağıdır. Bu nedenle basınçlı havanın ekonomik olarak kullanılması, uygun bir kompresörün seçilmesi ve arızasız sürekli çalışması işletmeniz için, elektrik enerjisi kadar önemli bir enerji kaynağıdır.

Bu nedenle kompresör seçiminde

• İşletme basıncı
• Hava miktarı
• Kompresör tipi
• Özgül güç tüketimi
• Yüksüz güç tüketimi
• Temiz (yağsız) basınçlı hava gibi faktörlere dikkat edilmelidir.

İşletmenin ihtiyacından yüksek değerlerde basınçlı kompresör seçmek paranızı çöpe atmaktır.  

Yetersiz hava miktarı veya en az 2 yıllık büyüme kapasitesini öngörmeden seçilen hava miktarı 2. bir kompresör almaya ya da kapasitenin çok çok üzerinde büyük bir kompresör almak da yüksek yatırım maliyetlerine neden olur.  

Hava miktarı yaklaşık olarak 1 m3/dk ve altında, 15 bar basınca kadar, sürekli hava ihtiyacı olmayan işletmeler için pistonlu tip kompresör uygundur.  

Hava miktarı 1 m3/dk üzerinde 14 bar basınca kadar ve sürekli hava ihtiyacı olan işletmeler için vidalı tip hava kompresörleri daha ekonomiktir.  

Çok yüksek basınçlarda çok kademeli pistonlu, çok yüksek hava miktarlarında dinamik kompresörler uygundur.

1 m3/dk havayı istenen basınca çıkarabilmek için kompresör tarafından ihtiyaç duyulan güce  (KW) özgül güç tüketimi denir. En düşük özgül güç tüketimine (KW/m3/dk) sahip kompresör seçmekle elektrik enerjisi tüketimi ve işletme maliyetleri önemli ölçüde azaltılabilir.

Kaliteli bir kompresör muhakkak ki biraz daha pahalıya satın alınacaktır. Ancak kullanım süresi içersinde; en düşük elektrik enerjisi ile en verimli havayı elde ederek, sık sık istenmeyen arızalar ile karşılaşmayarak yerinde ve zamanında servis ihtiyacına cevap alarak, yapılan fazla harcamayı kısa sürede fazlasıyla geri alabilirsiniz. Unutulmaması gerekir ki basınçlı havası kesilen bir işletme elektrik enerjisi kesilmiş gibi sayılabilir.

Aynı şekilde kompresör boşta (yüksüz) çalışırken de en az güç tüketilmelidir.  

Bazı basınçlı hava uygulamaları için hiç yağ istenmez. Bu durumda yağsız çalışan pistonlu veya yağsız vidalı tip kompresörler kullanılması zorunludur.  

Yukarıda anlatılan özellikler dışında vidalı kompresör seçerken dikkat edilmesi gereken hususlar (özellikle devamlı ve sürekli kullanılacak endüstri tipi kompresörler için):

• En düşük özgül güç tüketimi ve en düşük yüksüz güç tüketimini sağlayan dünyaca tanınmış düşük devirli,  sessiz, titreşimsiz ve uzun ömürlü vida bloğu kullanılmış olmalıdır.

• Kompresörün kalkış esnasında boşta çalışması, basınç istenen değere yükseldiğinde boşta çalışmaya geçmesi ve basınç ayarlanan alt değere düştüğünde yeniden yüklü çalışır duruma gelerek hava üretmeye başlaması, kullanılan hava ihtiyacı kadar oransal hava üretmesi dünyaca tanınmış markalardan seçilmiş, çok hassas ve uzun ömürlü pnömatik kontrol sistemi elemanları kullanılmış olmalıdır.

• Basınç ve sıcaklık değerlerinin okunduğu, kompresörle ilgili bilgilerin ve arıza durumlarının gösterildiği LCD ekran, ikaz-led ışıkları, mimik diyagramlı mikro işlemcili kumanda sistemli çok sıcak ve çok soğuk havalarda çalışmaya uygun kumanda sistemli ve tasarımlı olmalıdır.

• Dünyaca tanınmış elektrik motoru ve elektrik malzemeleri kullanılmış olmalıdır.

• Yağı havadan etkin şekilde ayıran CE belgeli hava/yağ  tankı kullanılmış olmalıdır.

• Soğutma kapasitesi yüksek, değişik sıcaklık ve yükseklik seviyelerine uygun uzun ömürlü soğutucu ile sessiz ve verimli fan kullanılmış olmalıdır.

• Yanmaz ses yalıtım malzemesiyle kaplanmış servis kolaylığı ve titreşimsiz lastik takozlar üzerine oturmuş şase ve kabinli olmalıdır.

• Uygun yağ sıcaklığını kontrol eden termostatik karıştırma valflı olmalıdır.

• İki kademeli, toz tutma kaplı ve otomatik boşaltmalı elemanı çok kolay değiştirilebilen, kağıt elemanlı, tıkanınca uyarı veren hava emiş filtresi sistemli olmalıdır.

• Yağ filtresi tıkandığı zaman kompresörü durduran ve uyarı veren sistemli olmalıdır.

• Elektrik kesintisinde isteğe göre otomatik çalışma seçenekleri olmalıdır.

• Bakım zamanlarını, arızaları bildiren kumanda sistemi sayesinde kompresörünüz sürekli çalışan, uzun ömürlü, ekonomik ve güvenli olmalıdır.

• Yedek parça ve servis ağı olmalıdır.